عضو شوید
عضویت سریع
آمار مطالب
آمار بازدید
گردآورنده : محمد تقی ساعدی
پیش درآمد
موسیقی، وسیله ای برای بیان احساسات و نشان دادن حالات درونی انسان است و یکی از زیباترین و لطیف ترین هنرها به شمار می رود. لطیف از آن جهت که موسیقی تنها هنری است که رئالیسم ندارد. به عبارتی موسیقی هنریست کاملا درون گرا و غیرقابل لمس.
موسیقی را می توان اصیل ترین جلوه فرهنگی و هنری ملت ها دانست، چرا که فرهنگ عبارت است از مجموعه تلاشهای که افراد ملتی در طی دوران تاریخ برای دست یافتن به زندگی آرمانی به عمل می آورند.
پژوهش درباره تاریخ موسیقی ایران، به ویژه آنچه مربوط به دوران باستان می شود به علت کمبود اسناد و مدارک، کاری است دشوار و همراه با حدسیات که استناد به آنها کمی دشوار و نامطمئن است. نکته دیگر آنکه نمی توان دایرۀ پژوهش را محدود به مرز بندی های کنونی کرد. موسیقی و البته هر هنری توسط مسافران، تاجران، جهانگردان و دیگران مخصوصاً بعد از جنگها به مناطق مختلفی می رود و پایبند هیچ مرز بندی نمی شود. جاده ابریشم و جنگهای صلیبی بیشترین نقش را در انتقال هنر ایفا کرده اند.
به طور کلی هنر موسیقی مانند سایر هنرهای ایرانی به دو دوره پیش از اسلام و پس از اسلام تقسیم می شود که این مقاله به قصد مروری اجمالی بر موسیقی پیش از اسلام جمع آوری شده است.
دورۀ اساطیری
از این دوره اطلاعات و اسناد قابل ملاحظه ای در دست نیست ولی به استناد مدارک موجود می توان به استمرار هنر در این دوره پی برد. بهترین مثال را فردوسی در شاهنامه بیان می کند و ساخت بعضی از سازهای ایرانی را به شهریاران و اساطیر ایران نسبت می دهد. از آن جمله انتساب نوعی طبل بزرگ به «هوشنگ» و یا علاقه «جمشید» به سرنا یا سرنای. فردوسی همچنین نای سفید را به «منوچهر» و «افراسیاب» نسبت داده است.
ازجمله قدیمی ترین این آثار اثری مُهری است به شکل استوانه که متعلق به هزاره چهارم قبل از میلاد که به دست «دلوگاز» و «هلن کانتور» در بین سالهای 5259 تا 5299 میلادی در «چغامیش» در نزدیکی دزفول کشف شده که کهن ترین همنوازی جهان را به تصویر می کشد.
در این تصویر که همگان بانوان هنرمند ایلامی هستند، نفر اول خواننده است که مانند همه آوازخوانان دست راست خود را کناره گوش خود قرار داده است. سپس چنگ بزرگی دیده می شود که پشت آن نیمرخ نوازندۀ زانو زده ای دیده می شود و علاوه بر آن، فرد دیگری مشاهده می شود که در حال طبل زدن می باشد، سپس نوازندۀ دیگر دو آلت شاخ مانند را به دست گرفته است که انتهای آن به دهن نوازنده می رسد پس نتیجه می گیریم که نوعی آلت بادی است و نفر چهارم بازهم خواننده ای با دست راست در کنار گوش است که این رسم در خاورمیانه تا امروز باقی مانده است.
این تصویر نخستین سندی است که بشر از موسیقی به شکل هنری سازمان یافته دارد که در واقع پیشرو ارکستر های امروزی می باشد. نوازندگان به استثنای نوازنده طبل همگی به سمت راست چرخیده اند و در برابر مردی دیده می شوند که در جلوی خود میزی دارد و روی آن خوراکی های گوناگون چیده شده است و خدمتکاری از وی پذیرایی می کند. پس این مهر، ضیافتی را به تصویر می کشد.
انگاره مُهر چُغامیش متعلق به حدود 3533 سال قبل از میلاد
